Kỳ Môn Độn Giáp là gì? Môn học của Thời và Thế?

Người mới tiếp xúc với Kỳ Môn Độn Giáp thường bị hấp dẫn bởi những lớp biểu tượng trên bàn: nào Cửu tinh, Bát môn, Bát thần, Thiên bàn, Địa bàn; rồi cung nào cát, cung nào hung, phương nào nên dùng, phương nào nên tránh.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào các ký hiệu ấy, chúng ta mới thấy được cái vỏ của Kỳ Môn, chưa chạm tới cái lõi của nó.

Cái lõi ấy nằm trong hai chữ: thời và thế.

Nói một cách dễ hiểu, Kỳ Môn Độn Giáp là môn học nghiên cứu sự biến đổi của thời gian, không gian và hành động con người; từ đó nhận biết lúc nào nên tiến, lúc nào nên lui, nơi nào có thể dùng, nơi nào cần tránh và phải hành động theo cách nào để thuận với hoàn cảnh đang có.

Kỳ Môn không chỉ hỏi một việc tốt hay xấu.

Kỳ Môn hỏi sâu hơn:

Việc ấy có đúng lúc không? Người ấy có đang ở đúng vị trí không? Và trong hoàn cảnh hiện tại, hành động như thế nào mới có lợi?

Kỳ Môn trước hết là môn học về “thời”

Trong phần tựa của cổ bản Kỳ Môn Độn Giáp Thống Tông có một câu rất đáng chú ý:

“Lấy sáu mươi thời can làm kinh, lấy bốn mùa tám tiết làm vĩ.”

“Kinh” là những sợi chạy dọc, “vĩ” là những sợi chạy ngang để dệt thành tấm vải. Câu này cho thấy toàn bộ hệ thống Kỳ Môn được xây dựng trên một mạng lưới thời gian rất chặt chẽ: can chi, tiết khí, âm dương, tam nguyên, cửu cung và sự vận hành của các yếu tố theo từng thời điểm.

Nói cách khác, bàn Kỳ Môn không phải một sơ đồ cố định.

Nó là bức ảnh chụp trạng thái của trời đất tại một thời khắc nhất định.

Trong Kim Hàm Ngọc Kính Kỳ Môn Độn Giáp Bí Cấp Toàn Thư, phần tổng tự cũng giải thích rằng Thiên bàn cùng Cửu tinh, Tam kỳ và Lục nghi biến chuyển theo thời; sự vận động ấy tượng cho đạo trời xoay vần. Trực Phù được chuyển đến vị trí của thời can, Trực Sử được tìm theo thời chi. Chỉ cần thời điểm thay đổi, quan hệ giữa các thành phần trên bàn cũng thay đổi theo.

Đây là lý do cùng một người, cùng một phương vị, cùng một công việc nhưng làm vào hai thời điểm khác nhau lại có thể nhận được hai kết quả khác nhau.

Một cuộc gặp diễn ra đúng lúc đối phương đang cần hợp tác sẽ khác với cuộc gặp khi họ đang phòng thủ. Một cánh cửa mở đúng lúc khí đang tụ sẽ khác với cánh cửa ấy trong một thời vận đã suy. Một người có tài nhưng chưa gặp thời vẫn có thể phải chờ; một người năng lực chưa hẳn vượt trội nhưng biết nắm đúng thời cơ lại có thể đi trước.

Thời không tạo ra toàn bộ kết quả, nhưng thời quyết định cánh cửa nào đang mở.

Người không hiểu thời thường dùng sức để cưỡng cầu. Người hiểu thời biết lúc nào cần chuẩn bị, lúc nào cần xuất hiện và lúc nào phải hành động thật nhanh.

Nhưng biết “thời” vẫn chưa đủ, còn phải hiểu “thế”

“Thế” không đơn giản là mạnh hay yếu. Thế là toàn bộ trạng thái quan hệ đang hình thành giữa thiên thời, không gian, con người và sự việc.

Một cung có thể có cửa tốt nhưng bị tiết khí. Một phương có Tam kỳ nhưng không phù hợp với việc đang làm. Một thời điểm có vẻ thuận nhưng con người lại đứng sai vị trí hoặc lựa chọn sai hành động. Nếu chỉ thấy một dấu hiệu tốt rồi vội kết luận cát, đó là nhìn một điểm mà quên cả cục diện.

Trong phần Phàm lệ của Kỳ Môn Độn Giáp Thống Tông, cổ nhân nhấn mạnh rằng phép lựa chọn của Kỳ Môn lấy sự hội hợp làm trọng. Có Kỳ mà không có Môn thì vẫn phải lựa chọn lại; đồng thời còn phải xét xem có đắc thời, đắc địa hay không.

Bốn chữ “đắc thời, đắc địa” chính là chỗ gặp nhau giữa thời và thế.

Đắc thời là hành động đúng lúc.

Đắc địa là đứng đúng chỗ.

Nhưng muốn biến thời và địa thành kết quả, còn phải có người biết hành động. Bởi vậy, bàn Kỳ Môn không chỉ có Thiên bàn và Địa bàn mà còn có Bát môn, thường được hiểu là Nhân bàn – lớp biểu hiện của hành vi và cách con người tương tác với hoàn cảnh.

Thiên thời có thể mở ra một cơ hội.

Địa bàn cho cơ hội ấy một nơi để phát sinh.

Nhưng Bát môn mới cho biết con người đang bước vào sự việc bằng con đường nào.

Có người gặp thời nhưng không nhìn thấy. Có người nhìn thấy nhưng do dự. Có người hành động rất nhanh nhưng lại đi ngược thế. Bởi vậy, học Kỳ Môn không chỉ để tìm cái tốt bên ngoài, mà còn để sửa cách ứng xử của chính mình.

“Động” chính là lúc cái thế bắt đầu lộ ra

Một ý rất hay trong Kỳ Môn Độn Giáp Thống Tông là cổ pháp phải phân biệt cách dùng khi động và khi tĩnh.

Khi tĩnh thì xét Trực Phù, Trực Sử, thời can cùng quan hệ sinh khắc, suy vượng. Khi sự việc đã động thì phải đặc biệt chú ý đến phương hướng, bởi cổ thư viết:

“Động là biểu hiện đầu tiên của cơ.”

“Cơ” ở đây có thể hiểu là mầm chuyển động rất nhỏ báo hiệu một xu hướng lớn đang bắt đầu hình thành.

Một cuộc điện thoại bất ngờ, một người chủ động tìm đến, một cánh cửa vừa mở, một lời đề nghị mới xuất hiện, một nhân sự đột nhiên rời đi – những việc ấy chưa phải kết quả cuối cùng, nhưng chúng cho biết cái thế đã bắt đầu chuyển.

Người bình thường chỉ nhìn thấy sự việc sau khi nó đã thành hình.

Người biết quan sát thế sẽ nhận ra nó từ lúc mới manh nha.

Kỳ Môn vì thế không chỉ dùng để hỏi: “Chuyện gì sẽ xảy ra?” Quan trọng hơn, nó giúp ta nhận ra: Sự việc đang chuyển về phía nào, lực nào đang nâng đỡ, lực nào đang cản trở và mình nên đứng ở đâu trong dòng chuyển động ấy.

Cát hung không nằm riêng trong một ký hiệu

Người mới thường thích hỏi: Sinh Môn có phải lúc nào cũng tốt không? Khai Môn có phải cứ gặp là dùng được không? Cảnh Môn, Kinh Môn hay Tử Môn có phải hoàn toàn xấu không?

Cách hỏi ấy dễ hiểu, nhưng chưa đủ.

Bởi một cánh cửa chỉ phát huy tác dụng trong quan hệ với thời, cung, tinh, thần, thiên can và mục đích cụ thể. Cùng là Khai Môn nhưng dùng để mở thị trường khác với dùng để dưỡng bệnh. Cùng là Sinh Môn nhưng dùng cho cầu tài khác với dùng trong một việc cần kết thúc nhanh chóng.

Không có yếu tố nào tự mình quyết định tất cả.

Biết cung mà không biết thời là biết hình mà chưa biết biến. Biết thời mà không hiểu thế là thấy cơ hội nhưng chưa biết cách dùng.

Đây cũng là lý do người học Kỳ Môn không nên săn tìm một “cung tốt tuyệt đối”. Điều cần tìm là một cấu trúc phù hợp với con người, mục tiêu và hoàn cảnh cụ thể.

Đưa “thời” và “thế” vào đời sống như thế nào?

Giả sử một người chuẩn bị gặp đối tác để đề nghị hợp tác.

Nếu chỉ nhìn theo cách thông thường, họ sẽ quan tâm đến nội dung, giá cả và kỹ năng giao tiếp. Những điều ấy đương nhiên rất quan trọng.

Nhưng dưới góc nhìn Kỳ Môn, còn phải xét thêm: thời điểm nào dễ mở lời, phương vị nào đang nâng đỡ việc giao tiếp, đối phương hiện ở thế chủ động hay phòng thủ, mình nên tiến thẳng vào lợi ích hay trước hết phải xây dựng lòng tin.

Kỳ Môn không thay người ấy đàm phán. Nó chỉ giúp người ấy hiểu rõ hơn mặt bằng của cuộc chơi.

Cùng một lời đề nghị, nói sai lúc có thể trở thành áp lực. Nói đúng lúc lại trở thành giải pháp mà đối phương đang cần.

Trong phong thủy nhà ở cũng vậy. “Thời” có thể được nhìn qua vận và giai đoạn sử dụng căn nhà. “Thế” biểu hiện qua hướng nhà, hướng cửa, sự phân bố của chín cung, vị trí động–tĩnh và mục đích sử dụng từng không gian.

Một phương vị tốt trên bàn nhưng thực tế bị bít kín, tối tăm hoặc không thể sử dụng thì cái tốt ấy khó phát huy. Ngược lại, một khu vực chưa hoàn toàn lý tưởng nhưng được dùng đúng chức năng, đúng thời điểm và có sự điều chỉnh hợp lý vẫn có thể giảm bất lợi.

Phong thủy không nằm riêng trên bàn giấy. Nó phải trở thành cửa thật, phòng thật, lối đi thật và hành động thật của con người sống trong ngôi nhà ấy.

Kỳ Môn không dạy con người ngồi chờ vận đến

Gọi Kỳ Môn là môn học của thời và thế không có nghĩa con người phải hoàn toàn phó mặc cho số mệnh.

Biết thời để không cưỡng thời.

Hiểu thế để không nghịch thế.

Nhưng sau cùng vẫn phải hành động.

Thời cơ chỉ là khoảng cửa mở ra. Có bước qua được hay không còn phụ thuộc vào năng lực, sự chuẩn bị và quyết đoán của mỗi người. Một bàn Kỳ Môn đẹp không thể cứu một kế hoạch cẩu thả. Một phương vị tốt không thể thay thế cho kiến thức. Một giờ tốt cũng không thể biến việc sai thành việc đúng.

Giá trị thật sự của Kỳ Môn không nằm ở việc làm cho con người mê tín vào cát hung, mà ở khả năng rèn cho người học một cách nhìn có chiều sâu hơn: nhìn sự việc trong dòng thời gian, nhìn con người trong hoàn cảnh và nhìn hành động trong toàn bộ thế cuộc.

Người yếu thường mong hoàn cảnh thay đổi theo ý mình.

Người hiểu thế sẽ điều chỉnh mình để tận dụng hoàn cảnh.

Người cao hơn nữa không chỉ đợi thế đến, mà biết chuẩn bị từ sớm, tích lũy đủ lực và hành động vào đúng thời điểm để tạo thành thế mới.

Cho nên, Kỳ Môn Độn Giáp không đơn thuần là môn tìm phương vị cát hung. Đó là nghệ thuật nhận biết sự vận động của thời gian, sự hình thành của thế cuộc và vị trí của con người ở giữa hai dòng ấy.

Học Kỳ Môn, xét đến cùng, là học ba điều: nhìn ra thời, hiểu được thế và biết mình phải làm gì.

Biết thời mà không hành động, thời qua sẽ mất.

Có thế mà không biết dùng, thế mạnh cũng suy.

Chỉ khi hiểu lý, chọn đúng chỗ và hành động đúng lúc, cái học trên bàn mới thật sự bước được vào đời.